EMDR, açılımıyla Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme, zorlayıcı yaşantıların zihinde bıraktığı izlerle çalışmak için geliştirilmiş bir psikoterapi yöntemi. Son yıllarda adını daha sık duyuyoruz; bu yazıda yöntemin ne olduğunu, nasıl işlediğini ve kimler için uygun olabileceğini sade biçimde anlattım.
Anılar neden geçmiyor?
Zihin, gündelik yaşantıları kendiliğinden işler. Gün içinde olan biten, uyku ve dinlenme sırasında işlenir; deneyimden öğrenilecek olan kalır, duygusal yoğunluk zamanla azalır. Bu yüzden beş yıl önceki sıradan bir günü hatırlarken bedeniniz tepki vermez.
Zorlayıcı olaylarda bu işleme bazen tamamlanamaz. Anı, ilk yaşandığı andaki görüntü, ses, duygu ve beden duyumlarıyla birlikte olduğu gibi saklı kalır. Yıllar sonra bir koku, bir ses ya da benzer bir durum bu anıyı tetiklediğinde, kişi olayı hatırlamakla kalmaz; bedeniyle yeniden yaşar.
EMDR'nin çıkış noktası tam olarak budur: yarım kalmış işlemeyi yeniden başlatmak.
Seansta ne oluyor?
EMDR sekiz aşamalı bir protokolle uygulanır. İlk aşamalar hazırlıktır: geçmişin alınması, uygunluğun değerlendirilmesi ve yoğunlaşan duyguları düzenlemeye yarayan becerilerin çalışılması. Bu kısım atlanmaz; çalışmanın güvenliği buna bağlıdır.
Ardından üzerinde çalışılacak anı belirlenir. Anıya eşlik eden görüntü, olumsuz düşünce, duygu ve bedende hissedilen yer netleştirilir. Yeniden işleme aşamasında, terapistin yönlendirdiği çift yönlü uyarım (göz hareketleri, sesler ya da hafif dokunuşlar) eşliğinde anıya odaklanırsınız.
Bu sırada zihin çoğu zaman kendiliğinden başka çağrışımlara geçer. Amaç anıyı silmek değildir; anının duygusal yükünün azalması ve olayın "şu an oluyormuş gibi" değil, geçmişte kalmış bir yaşantı olarak hissedilmesidir. Seans, kendinizi toparlamış hissederek bitecek şekilde kapatılır.
Kimler için uygun olabilir?
EMDR en çok travma sonrası zorlanmalarla anılır: kaza, afet, ani kayıp, şiddet gibi yaşantılar. Ancak kullanım alanı bununla sınırlı değil; panik, belirli fobiler, performans kaygısı ve çocukluk dönemine ait olup bugünü etkilemeye devam eden yaşantılarda da uygulanabiliyor.
Dünya Sağlık Örgütü dâhil pek çok rehber, travma sonrası stres bozukluğunda önerilen yöntemler arasında EMDR'ye yer veriyor. Yine de her yöntem gibi herkes için uygun değil. Uygunluk, ilk görüşmelerdeki değerlendirmeyle belirlenir; bazı tablolarda önce farklı bir hazırlık gerekir.
Yanlış bilinen üç şey
Birincisi, EMDR'nin hipnoz olduğu. Değil. Seans boyunca uyanık, bilinçli ve kontrol sizdedir; istediğiniz an durabilirsiniz.
İkincisi, olayı en ince ayrıntısına kadar anlatmak gerektiği. EMDR, olayın sözel olarak baştan sona anlatılmasını gerektirmeyen bir yöntemdir. Ne kadarını paylaşacağınıza siz karar verirsiniz.
Üçüncüsü, tek seansta her şeyin çözüleceği. Tek bir olaya bağlı zorlanmalarda süreç görece kısa olabilir, ancak çok sayıda yaşantıyı kapsayan durumlarda daha fazla görüşme gerekir. Hazırlık aşaması da bu süreye dâhildir.
Seans sonrasında ne oluyor?
Yeniden işleme seanslarının ardından bazı danışanlar belirgin bir rahatlama, bazıları ise yorgunluk hisseder. İlk birkaç gün rüyalarda hareketlenme, konuyla ilgili yeni anıların akla gelmesi ya da duygudurumda dalgalanma olabilir. Bunlar, işlemenin seans dışında da sürdüğüne işaret eder ve genellikle kendiliğinden yatışır.
Bu dönemde önerdiğim şey basit: uyku düzenini korumak, alkolü sınırlamak ve hazırlık aşamasında öğrenilen düzenleme becerilerine geri dönmek. Yaşananlar bir sonraki görüşmede birlikte ele alınır ve gerekirse tempo yavaşlatılır.
Sürecin hızını belirleyen sizsiniz. EMDR, ne kadar hızlı ilerlerseniz o kadar iyi sonuç veren bir yöntem değil; taşıyabildiğiniz tempoda ilerlediğinde kalıcı sonuç veren bir yöntemdir.
Online yapılabilir mi?
Evet. Çift yönlü uyarım, görüntülü görüşmede ekran üzerinden takip edilen hareketler veya kulaklıkla dinlenen sesler aracılığıyla uygulanabiliyor. Önemli olan, görüşme boyunca kesintiye uğramayacağınız ve mahremiyetinizin korunduğu bir ortamda olmanız.
EMDR ile ilgili ayrıntılı bilgi ve süreç anlatımı için EMDR terapisi sayfasına göz atabilirsiniz.
EMDR sizin için uygun mu, birlikte bakalım
İlk görüşmede uygunluk değerlendirmesi yapıyoruz. Uygun günleri görün, size en uygun saati seçin.