Kuşadası'nda çocuk değerlendirme ve çocuk testleri arayan aileler için bu sayfayı hazırladım. Ben Psikolog Fatma Burcu Çeçe; çocuk testleri ile çocuk resimlerinin psiko-pedagojik analizi eğitimlerini tamamladım ve bu araçları çocukla çalışırken kullanıyorum.
Aileler bana çoğunlukla bir soruyla geliyor: bu davranış yaşının getirdiği bir şey mi, yoksa desteklenmesi gereken bir zorlanma mı? Değerlendirme tam olarak bu sorunun üzerine kuruludur. Amaç çocuğa bir etiket koymak değil, onu daha iyi anlamak ve nasıl destekleneceğine birlikte karar vermek.
Görüşmeler Kuşadası'ndaki ofiste yüz yüze yapılıyor. Çocukla yapılan çalışmanın doğası gereği bu bölüm online yürütülmüyor; aileyle yapılan görüşmeler gerektiğinde online olabilir.
Hangi sorularda başvuruluyor?
- Okuldan ya da öğretmenden bir gözlem geldi, ne anlama geldiğini anlamak istiyorum
- Çocuğumun dikkatini toplamakta zorlandığını düşünüyorum
- Yaşıtlarına göre geride mi, yoksa kendi hızında mı ilerliyor?
- Davranış değişikliği bir dönemle mi ilgili, yoksa daha derinde bir şey mi var?
- Kardeş, boşanma ya da taşınma gibi bir değişimden ne kadar etkilendi?
- Duygularını anlatmıyor; içinde ne olduğunu anlamanın bir yolu var mı?
- Terapiye başlamadan önce nereden başlanacağını netleştirmek istiyorum
Süreç nasıl işler?
-
Ebeveynle ön görüşme
Değerlendirme, çocukla değil sizinle başlar. Gelişim öyküsü, doğum ve erken dönem, uyku ve beslenme düzeni, okul geçmişi ve sizi buraya getiren asıl soruyu konuşuruz. Hangi araçların kullanılacağı bu görüşmeden sonra belli olur.
-
Çocukla tanışma
Çocuk odaya geldiğinde hemen bir çalışmaya girmeyiz. Rahatlaması, ortamı tanıması ve buranın bir sınav yeri olmadığını anlaması gerekir. Gergin bir çocuktan alınan sonuç, o çocuğu değil o gerginliği ölçer.
-
Uygulama
Yaşa ve soruya göre gelişim, dikkat ve algıya yönelik çalışmalar ile resim ve hikâye temelli teknikler kullanılır. Uygulama genellikle birden fazla görüşmeye yayılır; çocuğun yorulduğu bir seansta alınan sonuç güvenilir olmaz.
-
Bir araya getirme
Tek bir çalışmanın sonucu tek başına anlam taşımaz. Uygulamadan çıkanlar, sizin anlattıklarınız ve benim gözlemlerim bir arada değerlendirilir. Aralarında çelişki varsa bu da önemli bir bilgidir ve üzerinde ayrıca durulur.
-
Geri bildirim görüşmesi
Süreç, sizinle yapılan ayrı bir görüşmeyle kapanır. Burada çocuğunuzun güçlü yanlarını, zorlandığı alanları ve önerilen yolu sade bir dille konuşuruz. Gerekiyorsa hangi uzmana yönlendirdiğimi ve nedenini de burada açıklarım.
Çocuk değerlendirme nedir, ne değildir?
Çocuk değerlendirme, çocuğun gelişimini ve iç dünyasını birden fazla açıdan görmeye çalışan bir süreçtir. Tek bir çalışmanın çıktısı değil, birkaç kaynaktan gelen bilginin bir araya getirilmesidir: sizin gözlemleriniz, çocuğun uygulamalardaki tepkileri, çizdikleri ve odadaki hâli.
Ne olmadığını söylemek de aynı ölçüde önemli. Değerlendirme bir tanı işlemi değildir; tanı koyma yetkisi hekimlere aittir. Bir zekâ puanı ya da bir etiket üretme amacı da taşımaz. Çıktısı bir sıfat değil, bir yön tarifidir.
Bir başka yanlış anlama, sonucun çocuğu kalıcı olarak tanımladığı düşüncesidir. Oysa her uygulama belirli bir günün, belirli bir çocuğun ve belirli bir ruh hâlinin fotoğrafıdır. Bu yüzden sonuçları her zaman gözlemle birlikte okurum.
Çocuk resimleri neyi gösterir?
Çocuk resmi, sözcüklere dökülemeyen şeyin görünür hâlidir. Resimde neyin çizildiği kadar nasıl çizildiği de anlam taşır: sayfanın neresine yerleşildiği, hangi figürün büyütüldüğü, kimin eksik bırakıldığı, hangi ayrıntıya uzun süre dönüldüğü.
Burada dikkatli olunması gereken bir nokta var. Tek bir resimden kesin çıkarımlar yapmak, internette sıkça rastlanan ama yanlış bir yaklaşımdır. Bir çizimdeki koyu renk üzüntü değil, o gün eline geçen ilk kalem olabilir. Bu yüzden resim analizi tek başına değil, zaman içinde ve diğer bilgilerle birlikte kullanılır.
Resimlerin bir başka değeri, çocukla konuşmayı başlatmasıdır. Çizdiği şeyi anlatması istendiğinde çoğu çocuk, doğrudan sorulsa söylemeyeceği şeyi kendi hikâyesi içinde anlatır.
Hangi çalışmalar kullanılıyor?
Kullanılacak araçlar baştan sabit bir liste değildir; ön görüşmedeki soruya ve çocuğun yaşına göre belirlenir. Genel olarak üç tür çalışmadan yararlanıyorum: gelişim alanlarını gözden geçiren uygulamalar, dikkat ve algıya yönelik çalışmalar, bir de resim ve hikâye temelli tekniklerden oluşan yansıtıcı çalışmalar.
Hangi çalışmayı neden seçtiğimi ön görüşmede size açıklarım. Çocuğunuza uygulanacak şeyi bilmeden sürece girmeniz gerekmez.
Değerlendirme bazen bir sonuca değil, bir yönlendirmeye çıkar. Dikkat, öğrenme ya da gelişimle ilgili bir kuşku belirginleşirse çocuk ve ergen psikiyatrisi veya ilgili uzmanlara yönlendiririm. Bu bir başarısızlık değil, sürecin doğru işlediğinin işaretidir.
Okul bir rapor istedi, ne yapmalıyım?
Bu talep sık geliyor ve karışıklığa açık. Resmî bir tanı ya da özel eğitim yönlendirmesi gerektiren durumlarda yetkili merci hastane ve rehberlik araştırma merkezleridir; oradan alınan belge ile psikoloğun değerlendirme geri bildirimi aynı şey değildir.
Benim yapabileceğim, çocuğunuzu birlikte anlamamızı sağlayan bir değerlendirme yürütmek ve gözlemlerimi sizinle paylaşmaktır. Resmî bir belge gerekiyorsa doğru adresi ve izlenecek yolu ön görüşmede netleştirir, gereksiz bir süreçle vakit kaybetmenizi önlerim.
Çocuğuma nasıl anlatayım?
Çocuğa gerçeği söylemek, süslemekten her zaman daha iyi çalışıyor. Oyunlar oynayacağı, resimler çizeceği ve sorular cevaplayacağı bir yere geleceğini söylemek yeterli. Doğrusu ve yanlışı olmadığını eklemek de rahatlatıyor.
Kaçınılması gereken şey, gelişi bir sınav gibi tarif etmektir. Başarılı olması beklenen bir çocuk uygulamada gerçek hâlini göstermez, göstermesi beklenen hâli göstermeye çalışır; bu da elde edilen bilgiyi işe yaramaz kılar.
Ne kadar sürer?
Değerlendirme genellikle ön görüşme, çocukla birkaç görüşme ve kapanış görüşmesinden oluşur. Kaç görüşme gerekeceği çocuğun yaşına, dikkatini sürdürebildiği süreye ve sorunun kapsamına göre değişir; ön görüşmeden sonra size aralık verebilirim.
Değerlendirmenin ardından bir çalışma önerilirse bu ayrı bir süreçtir. Çocuklarla yürüttüğüm terapi çalışmasını oyun terapisi sayfasında ayrıca anlattım.
Sık sorulan sorular
Çocuk testi zekâ testi midir?
Hayır. Kullanılan çalışmaların çoğu bir puan üretmez; çocuğun gelişimini, dikkatini ve duygusal dünyasını anlamaya yöneliktir. Zekâ ölçümü gerektiren durumlarda ilgili kuruma yönlendiririm.
Kaç yaş için uygun?
Genellikle okul öncesi dönemden ilkokul sonuna kadar olan çocuklar için düşünülür. Kullanılacak çalışmalar yaşa göre değişir; uygun olup olmadığını ön görüşmede birlikte belirleriz.
Sonuçlar yazılı olarak veriliyor mu?
Süreç sizinle yapılan bir geri bildirim görüşmesiyle kapanır. Resmî bir rapor gerekiyorsa bunun yetkili mercilerden alınması gerekir; hangi yolu izlemeniz gerektiğini açıkça anlatırım.
Değerlendirme sırasında ben odada olabilir miyim?
Küçük yaşlarda ve ilk tanışmada bulunmanız uygun olabilir. Uygulama sırasında ise genellikle odada olmamanız tercih edilir; ebeveyn yanındayken çocuklar doğal tepki vermekte zorlanabiliyor.
Çocuğuma bir tanı konulacak mı?
Tanı koyma yetkisi hekimlere aittir. Ben değerlendirme yapar, bulgularımı sizinle paylaşır ve gerekli gördüğüm durumlarda çocuk ve ergen psikiyatrisine yönlendiririm.
Sonuç kötü çıkarsa ne olur?
Değerlendirmenin iyi ya da kötü bir sonucu yoktur. Çıkan tablo, çocuğunuzun nerede desteklenmesi gerektiğini gösterir; erken görülen bir zorlanma çoğu zaman daha rahat çalışılır.
Bilgiler gizli tutuluyor mu?
Evet. Görüşmelerde paylaşılanlar ve uygulama çıktıları gizlidir; üçüncü kişilerle paylaşılması sizin açık onayınıza bağlıdır. Tek istisna, çocuğun güvenliğiyle ilgili bir durumun varlığıdır.
Randevu nasıl alınır?
Randevu sayfasındaki takvimden günü ve saati seçmeniz yeterli. İlk görüşme ebeveynle yapılır; çocuğun ilk randevuya gelmesi gerekmez.
Çocuğunuzu birlikte anlamaya başlayalım
Uygun günleri takvimden görün, size uyan saati seçin. İlk görüşme ebeveynle yapılır ve çoğu soruyu daha o görüşmede netleştiririz.