Kuşadası'nda oyun terapisi arayan aileler için bu sayfayı hazırladım. Ben Psikolog Fatma Burcu Çeçe; oyun terapisi eğitimimin ardından çocuklarla, onların kendi dilinde çalışıyorum. Görüşmeler Kuşadası'ndaki ofiste yüz yüze yapılıyor.
Yetişkinler zorlandıklarında konuşur. Çocuklar ise çoğu zaman anlatacak sözcüklere henüz sahip değildir; zorlandıklarını oynarken, çizerken ve kurdukları hikâyelerde gösterirler. Oyun terapisi bu gerçeği bir engel olarak değil, çalışmanın zemini olarak alır.
Bu sayfada oyun terapisinin ne olduğunu, hangi durumlarda düşünülebileceğini ve sürecin nasıl işlediğini anlattım. Ebeveyn olarak sizin bu süreçteki yerinize de ayrı bir bölüm ayırdım.
Hangi durumlarda düşünülebilir?
- Yaşına göre beklenenden sık öfke patlamaları ve sakinleşmekte zorlanma
- Anneden ya da babadan ayrılmakta belirgin güçlük, okula veya kreşe uyum
- Kardeş gelişi, taşınma, okul değişikliği gibi bir geçişin ardından değişen davranışlar
- Uyku düzeninde bozulma, karanlıktan ya da yalnız kalmaktan korkma
- Akranlarıyla oyuna katılmakta zorlanma, geri çekilme ya da sürekli çatışma
- Boşanma, kayıp veya ailede uzun süren bir hastalık sonrası uyum güçlüğü
- Tuvalet alışkanlığında geriye dönüş, tırnak yeme gibi tekrarlayan davranışlar
Süreç nasıl işler?
-
Ebeveynle ön görüşme
İlk görüşmeyi çocuk olmadan, yalnızca sizinle yapıyorum. Çocuğun gelişim öyküsünü, evdeki düzeni ve sizi asıl endişelendiren şeyi konuşuruz. Bu görüşme çoğu zaman tablonun büyük kısmını netleştirir.
-
Çocukla tanışma
Çocukla ilk buluşmada hiçbir şey beklemem. Odayı tanıması, oyuncakları keşfetmesi ve burada kendisinden bir şey istenmediğini fark etmesi yeterlidir. Güven kurulmadan çalışma başlamaz.
-
Gözlem ve değerlendirme
İlk birkaç görüşmede çocuğun neyi, nasıl ve kiminle oynadığına bakarım. Seçtiği oyuncaklar, kurduğu sahneler ve yarım bıraktığı oyunlar, sözcüklerden daha çok şey anlatır.
-
Çalışma
Odak netleştikçe oyun yönlendirilmeye başlar. Kimi zaman çocuğun kendi kurduğu oyuna eşlik ederim, kimi zaman belirli bir temayı çalışabileceğimiz bir oyun kurarım. Yaşa ve konuya göre resim ve hikâye çalışmaları da kullanılır.
-
Ebeveyn görüşmeleri
Belirli aralıklarla sizinle görüşürüz. Bu görüşmelerde çocuğun oyununun ayrıntıları değil, evde neyin işe yaradığı ve nasıl destek olabileceğiniz konuşulur. Sürecin bu ayağı en az çocukla yapılan çalışma kadar belirleyici.
Oyun terapisi tam olarak nedir?
Oyun terapisi, çocuğun kendini en doğal biçimde ifade ettiği alanı, yani oyunu, çalışmanın merkezine alan bir yaklaşımdır. Çocuk oynarken yalnızca eğlenmez; yaşadığı zorlanmayı sahneye koyar, deneyeceği çözümleri prova eder ve baş edemediği duyguyu güvenli bir mesafeden ele alır.
Bu yüzden görüşme odasında olup biten dışarıdan bakınca yalnızca oyun gibi görünür. Oysa hangi oyuncağın seçildiği, oyunun nerede tıkandığı ve hangi sahnenin tekrar tekrar kurulduğu, çalışmanın asıl malzemesidir.
Yaklaşımın kendisi tek bir teknikten ibaret değildir; çocuğun yaşına, gelişim düzeyine ve konuya göre şekillenir. Küçük yaşlarda oyun ağırlıklı, okul çağında resim ve hikâye çalışmalarının daha çok yer aldığı bir yapı kurulur.
Hangi yaş aralığı için uygun?
Oyun terapisi genellikle 3-11 yaş aralığındaki çocuklar için düşünülür. Bu aralığın alt sınırında çocuğun oyunu sembolik olarak kullanabilmesi, üst sınırında ise oyunun hâlâ doğal bir ifade yolu olması belirleyicidir.
Yaş tek başına ölçüt değildir. Kimi çocuk sekiz yaşında konuşarak çalışmaya hazırdır, kimi on bir yaşında oyunla daha rahat açılır. Bu kararı ön görüşme ve ilk buluşmalardan sonra birlikte veririz.
Ergenlik dönemindeki gençlerle çalışma farklı bir çerçeveyle yürür; bunu ayrı bir sayfada anlattım.
Ebeveyn olarak benim yerim ne?
Bu sürecin en sık yanlış anlaşılan tarafı burası. Oyun terapisi, çocuğun bir uzmana bırakılıp düzeltilmiş olarak geri alındığı bir süreç değildir. Çocuğun günlerinin neredeyse tamamı sizinle geçiyor; değişimin kalıcı olması evdeki karşılığına bağlı.
Ebeveyn görüşmelerinde çoğunlukla üç şey üzerinde dururuz: davranışın hangi anlarda ortaya çıktığı, o anlarda evde ne olduğu ve farklı bir tepkinin nasıl kurulabileceği. Bunlar soyut öğütler değil, sizin evinizin gerçek düzenine uyarlanmış somut denemelerdir.
Bir de şunu söylemek isterim: buraya gelen ailelerin çoğu, kendilerinde bir eksiklik aradıkları için geliyor. Çocuğun zorlanması çoğu zaman ebeveynliğin başarısızlığı değil, çocuğun bir şeyi henüz taşıyamamasıdır.
Çocuğuma ne söyleyeyim?
Bu soruyu neredeyse her ailede duyuyorum. En işe yarayan yol sade ve dürüst olanı: çocukların oynayarak konuştuğu bir yere gideceğini, orada bir kadınla tanışacağını ve isterse oynayabileceğini söylemek yeterli.
Kaçınılması iyi olan iki şey var. Birincisi, gelişi bir yaptırıma bağlamak; böyle davranmaya devam edersen seni oraya götürürüm demek, odayı bir ceza yeri hâline getirir. İkincisi, gerçeği yumuşatmak için başka bir şey söylemek; çocuk durumu fark ettiğinde güven zedelenir.
İlk görüşmeye gelirken çocuğun kendi oyuncaklarından birini getirmesi de çoğu zaman işe yarıyor.
Ne kadar sürer, neyi bekleyebilirim?
Sürenin baştan söylenebilir bir karşılığı yok. Belirli bir geçişe bağlı, yeni ortaya çıkmış zorlanmalarda süreç görece kısa olabiliyor; uzun süredir devam eden ve birden çok alana yayılmış durumlarda daha uzun sürüyor. İlk değerlendirmenin ardından beklentiyi birlikte netleştiririz.
Değişim genellikle önce evde küçük ayrıntılarda görünür: sabah çıkışının kolaylaşması, öfke anının kısalması, yeniden anlatılmaya başlanan bir gün. Bunlar küçük görünse de sürecin yönünü gösteren işaretlerdir.
Belirli bir sürede iyileşme sözü veren ya da sonucu önceden garantileyen ifadelerden uzak durmak gerekir. Ben de size süre veya sonuç taahhüdünde bulunmam; ilerlemeyi birlikte izler, işe yaramadığını gördüğümüz yerde yolu değiştiririz.
Ne zaman başka bir uzmana yönlendiririm?
Bazı durumlarda öncelik psikolojik görüşme değildir. Konuşmanın gecikmesi, işitmeyle ilgili bir kuşku, uyku veya beslenmede belirgin bir bozulma ya da nörogelişimsel bir tablonun düşünüldüğü durumlarda önce hekim değerlendirmesi gerekir.
Böyle bir tablo gördüğümde bunu açıkça söyler ve uygun uzmana yönlendiririm. Gerekli olduğu durumlarda çocuk ve ergen psikiyatrisi ile eş zamanlı yürüyen bir süreç de kurulabilir.
Sık sorulan sorular
Oyun terapisi kaç yaş için uygun?
Genellikle 3-11 yaş aralığı için düşünülür. Kararı yaş tek başına belirlemez; çocuğun oyunu nasıl kullandığına bakarak ön görüşmeden sonra birlikte veririz.
Görüşmelerde ben de odada olabilir miyim?
İlk buluşmalarda, özellikle küçük yaşlarda odada bulunmanız çocuğun rahatlaması için yararlı olabilir. Güven kurulduktan sonra görüşmeler genellikle çocukla baş başa sürer.
Çocuğum oynamak istemezse ne olur?
Bu olağandır ve zorlanmaz. Odada bulunmak, izlemek ya da hiçbir şey yapmamak da bir başlangıçtır. Çoğu çocuk kendisinden bir şey beklenmediğini fark ettiğinde kendi hızında açılır.
Çocuğumun anlattıkları bana aktarılıyor mu?
Ebeveyn görüşmelerinde sürecin genel gidişatını ve evde nasıl destek olabileceğinizi konuşuruz; çocuğun paylaşımlarının ayrıntısı aktarılmaz. Tek istisna, çocuğun güvenliğiyle ilgili bir durumun varlığıdır.
Oyun terapisi online yapılabilir mi?
Çocuklarla yapılan çalışmayı Kuşadası'ndaki ofiste yüz yüze yürütüyorum. Oyunun ve çocuğun beden dilinin izlenebilmesi aynı odada olmayı gerektiriyor. Ebeveyn görüşmeleri gerektiğinde online yapılabilir.
Görüşmeler ne sıklıkta oluyor?
Genellikle haftada bir görüşmeyle başlanır. Süreç ilerledikçe ve zorlanma azaldıkça sıklık birlikte gözden geçirilir.
Çocuğuma bir tanı koyulacak mı?
Tanı koyma yetkisi hekimlere aittir. Ben değerlendirme yapar, gözlemlerimi sizinle paylaşır ve gerekli gördüğüm durumlarda çocuk ve ergen psikiyatrisine yönlendiririm.
Randevu nasıl alınır?
Randevu sayfasındaki takvimden günü ve saati seçmeniz yeterli. Randevunuz oluştuğunda onay bilgisi size iletilir.
Çocuğunuz için bir adım atmak isterseniz
Uygun günleri takvimden görün, size uyan saati seçin. İlk görüşme ebeveynle yapılır; çocuğun gelmesi gerekmez.