Destek almaya karar veren kişilerin ilk takıldığı yer genellikle unvanlar oluyor: psikolog mu, psikiyatrist mi, klinik psikolog mu, psikolojik danışman mı? Türkiye'de bu unvanlar birbirine yakın kullanıldığı için karışıklık doğal.
Bu yazıda her birinin ne iş yaptığını, ilacın kim tarafından yazıldığını ve hangi durumda hangisine başvurmanın daha doğru olduğunu anlattım. Sonunda da unvanları nasıl doğrulayabileceğinizi yazdım.
Psikolog ne yapar?
Psikolog, üniversitelerin dört yıllık psikoloji bölümünden mezun olmuş kişidir. Davranış, duygu ve düşünce süreçleriyle çalışır; görüşmeler yoluyla kişinin zorlandığı alanları anlamaya ve yeni baş etme yolları geliştirmeye eşlik eder.
Psikologlar ilaç yazamaz. Bu, eksiklik değil yetki alanı meselesidir; ilaç düzenlemesi tıp eğitimi gerektirir.
Psikologların uygulayabileceği yöntemler, aldıkları ek eğitimlere göre değişir. EMDR, bilişsel davranışçı terapi, çözüm odaklı terapi gibi yaklaşımların her biri ayrı bir sertifika programı gerektirir. Bu yüzden "psikolog" demek tek bir yöntem demek değildir; hangi yaklaşımlarla çalıştığını sormak yerinde olur.
Klinik psikolog ne demek?
Klinik psikolog, psikoloji lisansının üzerine klinik psikoloji alanında yüksek lisans ya da doktora yapmış kişidir. Psikolojik değerlendirme ve psikoterapi alanında daha kapsamlı bir eğitimden geçmiştir.
Uygulamada en belirgin fark, çalışılan tabloların ağırlığında ortaya çıkar. Daha ağır klinik tablolarda klinik psikolog ya da psikiyatrist ile çalışmak uygun olur.
Psikiyatrist ne yapar?
Psikiyatrist, tıp fakültesi mezunu ve ardından psikiyatri alanında uzmanlık eğitimi almış bir hekimdir. Ruhsal belirtileri tıbbi çerçevede değerlendirir, tanı koyar ve gerektiğinde ilaç tedavisi düzenler.
Bir psikiyatriste başvurmanın gerektiği tipik durumlar: belirtilerin günlük işlevselliği belirgin biçimde bozması, uyku ve iştahta ciddi değişiklikler, yaşamsal risk taşıyan düşünceler, uzun süren ve ağırlaşan depresif tablolar, rapor ya da resmî belge ihtiyacı.
Psikiyatristlerin bir kısmı psikoterapi de yapar; bir kısmı ise ağırlıklı olarak ilaç tedavisiyle ilgilenir ve psikoterapi için bir psikoloğa yönlendirir.
Psikolojik danışman ve aile danışmanı
Psikolojik danışman (PDR mezunu), üniversitelerin Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık bölümünden mezundur. Ağırlıklı olarak eğitim kurumlarında rehberlik, kariyer ve gelişimsel danışmanlık alanlarında çalışır.
Aile danışmanı bir lisans unvanı değil, ilgili alanlardan mezun kişilerin aldığı bir sertifika programına dayanır. Aile ve çift ilişkilerinde iletişim, rol dağılımı ve çatışma çözümü üzerine çalışılır.
Kısacası ünvan, kişinin hangi eğitimden geldiğini gösterir; hangi yöntemle çalıştığını değil. İkisini birlikte sormak en sağlıklısı.
Ben hangisine gitmeliyim?
Pratik bir ayrım şöyle kurulabilir. Zorlandığınız şey ilişkiler, kaygı, motivasyon, yas, geçmiş bir olayın etkisi ya da bir yaşam geçişiyse ve günlük hayatınızı sürdürebiliyorsanız, bir psikologla görüşmeyle başlamak yerinde olur.
Belirtiler bedensel olarak da çok belirginse (uyku ve iştahta ciddi bozulma, sürekli yorgunluk), işe ya da okula gidemez hâle geldiyseniz, ya da kendinize zarar verme düşünceleri varsa, önce psikiyatriste başvurun.
Emin değilseniz ikisi de yanlış bir başlangıç değildir. İlk görüşmede uygun olmadığını düşünürsem bunu size açıkça söyler ve yönlendiririm; iyi bir uzmanın yaptığı işin parçasıdır bu.
İkisi birlikte yürüyebilir mi?
Evet, ve oldukça sık olur. İlaç tedavisi belirtilerin şiddetini azaltarak günlük işlevselliği toparlar; psikoterapi ise altta yatan örüntüler üzerinde çalışır. Bu ikisi rakip değil, tamamlayıcıdır.
Bu durumda tek önemli nokta, iki tarafın da birbirinden haberdar olmasıdır. Kullandığınız ilacı psikoloğunuza, psikoterapi sürecinizi de hekiminize söylemeniz sürecin bütünlüğü açısından önemli.
Bir uyarı: ilacı kendi başınıza bırakmayın ya da dozunu değiştirmeyin. Bu kararı yalnızca reçeteyi yazan hekim verir.
Unvanı nasıl doğrularsınız?
Sorması ayıp değil, hakkınız. Hangi bölümden mezun olduğunu, hangi ek eğitimleri aldığını ve bu eğitimlerin hangi kurumdan verildiğini sorabilirsiniz. Ciddi bir uzman bu soruları rahatsız edici bulmaz.
Dikkat edilecek bir nokta: "terapist" ve "koç" unvanları Türkiye'de yasal olarak korunmuş unvanlar değildir. Bu unvanları kullanan kişinin lisans eğitimini sormak, karşınızdakinin yetkinliğini anlamanın en pratik yoludur.
Bir de vaatlere bakın. Belirli bir sürede iyileşme sözü veren ya da sonucu önceden garantileyen ifadeler psikoloji alanında mesleki olarak kabul edilmez. Böyle bir vaat duyduğunuzda temkinli olmakta fayda var.
Benim çalışma alanım
Ben Psikolog Fatma Burcu Çeçe; Kuşadası merkezli olarak yetişkinler, çiftler ve ailelerle çalışıyorum. EMDR, bilişsel davranışçı terapi, kısa süreli çözüm odaklı terapi ve aile danışmanlığı alanlarında sertifikalıyım; MMPI kişilik değerlendirmesi uyguluyorum.
Tanı koymuyor, ilaç düzenlemiyorum. İhtiyacınızın psikiyatrik değerlendirme olduğunu düşündüğüm durumlarda bunu açıkça söyler ve yönlendiririm.
Doğru yerden başlamak isterseniz
Uygun günleri takvimden görün, size en uygun saati seçin. Randevunuz oluştuğunda onay bilgisi size iletilir.