Travma ve Travma Sonrası Stres

Travma denince çoğu kişinin aklına savaş ya da büyük afetler geliyor. Oysa danışma odasında en sık karşılaştığım travmatik yaşantılar çok daha gündelik: trafik kazası, ani bir kayıp, zorlu bir doğum, ağır bir ameliyat ya da yoğun bakım süreci, şiddete tanık olmak, çocuklukta süregelen ihmal. Ölçüt olayın büyüklüğü değil, sizin sinir sisteminizin o an baş edebileceğinin ötesine geçmiş olması.

Bu sayfada travmatik bir yaşantıdan sonra ortaya çıkabilen belirtileri, ne zaman destek almanın anlamlı olduğunu ve terapide izlediğim yolu anlatıyorum. Görüşmeleri görüntülü olarak yürütüyorum; Kuşadası'ndan ya da Türkiye'nin başka bir yerinden katılabilirsiniz.

Bu çalışma kimler için uygun?

• Yaşadığı olay aklına istemsizce geri gelen, sahneyi yeniden yaşar gibi olanlar
• Olayı hatırlatan yer, kişi ve durumlardan uzak durmaya başlayanlar
• Kabuslarla uyanan ya da uykuya dalmakta zorlananlar
• Sürekli tetikte hisseden, ani seslerde aşırı irkilenler
• Olaydan sonra kendini uyuşmuş, kopuk ya da "eskisi gibi değil" hisseden kişiler
• Çocuklukta yaşananların bugünkü ilişkilerini etkilediğini düşünenler

Süreç nasıl ilerliyor?

1. Değerlendirme

   Yaşananları en baştan anlatmanızı istemem. İlk görüşmede belirtilerin bugün hayatınızı nasıl etkilediğine, uyku ve güvenlik duygunuza bakarız.

2. Sağlamlaştırma

   Travma çalışmasına geçmeden önce, yoğunluk arttığında kullanabileceğiniz beceriler üzerinde çalışırız. Bu aşama atlanmaz; hazırlıksız girilen bir çalışma kişiyi zorlar.

3. İşleme

   Uygun olduğunda EMDR ile anının bugünkü etkisi üzerinde çalışırız. Amaç olayı unutturmak değil; hatırladığınızda bedeninizin aynı alarma geçmemesi.

4. Bugüne bağlama

   Kaçınılan durumlara kademeli dönüş ve bugünkü ilişkilerde değişen şeyleri konuşma aşaması.

5. Kapanış

   Nelerin değiştiğini birlikte gözden geçirir, zorlandığınızda ne yapacağınızı netleştiririz.

Travmatik bir olaydan sonra ne olur?

Zorlayıcı bir olayın hemen ardından yoğun tepkiler vermek beklenen bir şeydir. Uyku bozulur, dikkat dağılır, kişi kendini gergin ya da uyuşmuş hisseder. Bu tepkilerin çoğu haftalar içinde kendiliğinden hafifler; her zorlayıcı yaşantı bir bozukluğa dönüşmez.

Travma sonrası stres bozukluğundan söz edebilmek için belirtilerin bir aydan uzun sürmesi ve kişinin gündelik hayatını belirgin biçimde etkilemesi gerekir. Belirtiler genellikle dört başlık altında toplanır: anının istemsizce geri gelmesi, hatırlatanlardan kaçınma, düşünce ve duygudurumda olumsuz yönde değişim, ve sürekli tetikte olma hâli.

Bu ayrım kendinizi suçlamamak için önemli. "Herkes atlatıyor, ben neden atlatamadım" cümlesini çok duyuyorum. Belirtilerin sürmesi zayıflık değil; sinir sisteminin olayı hâlâ bitmemiş sayması demek.

Neden anlatmakla geçmiyor?

Travmatik anılar, sıradan anılardan farklı bir biçimde kayıtlanabilir. Sıradan bir anıyı hatırladığınızda "o zaman olmuştu" bilgisi anının içindedir. Travmatik anıda bu zaman etiketi zayıf kalır; hatırlamak, geçmişi anmaktan çok yeniden yaşamaya benzer.

Bu yüzden olayı defalarca anlatmak tek başına çoğu zaman yetmez, bazen kişiyi daha da yorar. Çalışılması gereken şey hikâyenin kendisi değil, hatırlandığında bedende ortaya çıkan tepki.

EMDR bu noktada devreye giriyor. Yapılandırılmış bir protokolle anıyı bugüne bağlamayı hedefler. Yöntemin nasıl işlediğini ayrı bir sayfada ayrıntılı anlattım; bu sayfa tabloyu, o sayfa yöntemi anlatıyor.

Çocukluk dönemine ait travmalar

Tek bir olaya dayanan travmalarla, çocuklukta uzun süre tekrarlayan zorlayıcı yaşantılar farklı seyreder. İkincisinde belirtiler çoğu zaman "şu olay yüzünden" diye işaret edilebilecek bir yerde durmaz; kendilik algısına, güven duygusuna ve ilişki kurma biçimine yerleşir.

Bu tabloda çalışma daha yavaş ilerler ve sağlamlaştırma aşaması daha uzun sürer. Aceleyle anıya girmek, kişiyi taşıyamayacağı bir yoğunlukla baş başa bırakabilir. Tempoyu birlikte belirleriz ve durmak da her zaman bir seçenektir.

Bazı danışanlarda çocukluk dönemi çalışmasının psikiyatri desteğiyle birlikte yürümesi daha uygun olur. Böyle bir ihtiyaç görürsem gerekçesiyle birlikte konuşur, yönlendirme yaparım.

Ne zaman travma çalışması yapılmaz?

Her dönem işleme çalışmasına uygun değildir. Kişi hâlâ tehlikeli bir ortamda yaşıyorsa, kendine zarar verme riski varsa, madde kullanımı süreci yönetilemez kılıyorsa ya da yaşamında ağır bir kriz sürüyorsa, önce güvenlik ve istikrar gelir.

Böyle bir tablo görürsem bunu açıkça söylerim. "Şimdi başlamayalım" demek işi ertelemek değil, zarar vermemek adına verilmiş bir karardır.

Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa beklemeyin: 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun. Randevu sistemi acil durumlar için uygun değildir.

Ne kadar sürer, ne bekleyebilirim?

Tek bir olaya dayanan travmalarda süreç genellikle daha odaklı ilerler. Çocukluğa dayanan ve uzun süre tekrarlamış yaşantılarda ise çalışma aylara yayılabilir. Size baştan bir seans sayısı söylemem; birkaç görüşme sonunda nerede olduğumuzu birlikte değerlendiririz.

Beklentiyi doğru kurmak önemli: amaç yaşananları silmek değil. Olan oldu ve hatırlanacak. Hedef, hatırlamanın sizi bugünden koparmaması ve o anının hayatınızın geri kalanını yönetmemesi.

Terapi herkeste aynı sonucu vermez; hiç kimse bir sonucu garanti edemez. Yapabileceğim, süreci şeffaf yürütmek ve ilerleme olmadığını düşündüğüm noktada bunu size söyleyip birlikte yeni bir yol aramak.

Sık sorulan sorular

İlgili sayfalar

• EMDR nasıl uygulanıyor?
• Panik atak terapisi
• Yas danışmanlığı
• Online terapi nasıl işler?